Tien procent van de Nederlandse volwassenen heeft een vaste partner, maar woont niet samen. Dat blijkt uit cijfers die het CBS in augustus 2026 publiceerde, en het aandeel latrelaties groeit al jaren: van 8 procent in 2013 naar 10 procent in 2025. Tegelijk daalt het aandeel mensen dat gewoon samenwoont, van 65 naar 60 procent. Er verandert iets in hoe mannen en vrouwen relaties vormgeven, en de reden is minder praktisch dan je zou denken.
Wat de cijfers van het CBS precies laten zien
Het CBS vroeg Nederlanders van 18 jaar en ouder naar hun relatiestatus. Op dit moment is 30 procent single, heeft 10 procent een latrelatie en woont 60 procent samen met een partner. Vergelijk dat met 2013: toen was 27 procent single, had 8 procent een latrelatie en woonde 65 procent samen. Het verschil zit dus niet in het aantal mensen met een relatie, dat blijft redelijk stabiel, maar in de vorm die ze kiezen. Steeds meer stellen houden twee adressen aan in plaats van er een te delen.
Bij jongvolwassenen is dat patroon het duidelijkst. Van de mannen tussen 18 en 25 jaar heeft 25,2 procent een latrelatie, tegenover 6,1 procent die al samenwoont. Bij vrouwen in diezelfde leeftijdsgroep ligt dat op 33,7 procent latrelatie tegenover 10,8 procent samenwonend. Veel relaties beginnen dus eerst op afstand, en dat hoeft geen tussenstap te zijn naar samenwonen. Het kan ook een eigen, blijvende vorm worden.
Mannen in een latrelatie zijn gelukkiger dan singles
Het CBS vroeg ook naar geluk. Van de single mannen noemt 76 procent zichzelf gelukkig. Bij mannen met een latrelatie is dat 87 procent, bijna net zo hoog als bij mannen die samenwonen (92 procent). Het verschil tussen single zijn en een latrelatie hebben is dus groter dan het verschil tussen een latrelatie en samenwonen. Je hoeft kennelijk niet onder een dak te wonen om het grootste deel van het geluksvoordeel van een relatie binnen te halen.
Dat is relevant voor mannen die het gevoel hebben vast te zitten tussen twee uitersten: alleen blijven of meteen intrekken bij een partner. Eenzaamheid onder mannen is al een probleem, en een latrelatie blijkt in de praktijk een volwaardig alternatief, geen compromis.
Waarom samenwonen niet voor iedereen de volgende stap is
Relatiesite Welingelichte Kringen zette afgelopen zomer vijf fouten op een rij die mannen volgens de site het vaakst maken in een relatie: te weinig praten over gevoelens, slecht luisteren, de emotionele arbeid van hun partner onderschatten, conflicten uit de weg gaan en de relatie als vanzelfsprekend behandelen. Een deel van die patronen wordt juist zichtbaarder zodra je samenwoont, bij de afwas die blijft staan, bij wie het huishouden plant, bij wie eraan denkt dat de verzekering verlengd moet worden. Die onzichtbare mentale belasting ligt vaak scheef verdeeld, en samenwonen vergroot dat uit.
Een latrelatie verkleint die wrijvingspunten niet omdat partners minder om elkaar geven, maar omdat de praktische lading van een gedeeld huishouden wegvalt. Je ziet elkaar bewust, in plaats van automatisch omdat je toevallig in dezelfde keuken staat.
Wanneer een latrelatie wel slijt
Dat betekent niet dat een latrelatie geen eigen risico heeft. Het gemak van een eigen plek kan ook een manier worden om lastige gesprekken te vermijden, zeker voor mannen die toch al moeite hebben met confrontatie. Als je nooit samen een wasmachine hoeft te repareren of een begroting hoeft te maken, duurt het langer voordat je merkt of je partner echt bij je leven past. Wie een stevige band wil opbouwen moet dus zelf keuzes blijven maken: samen koken, samen plannen, samen beslissen, ook als dat niet vanzelfsprekend is omdat je geen brievenbus deelt.
Bij oudere leeftijdsgroepen zie je dat terug. Onder mensen tussen de 65 en 75 jaar woont ruim 75 procent samen, en kiest maar 5 procent bewust voor een latrelatie. Op die leeftijd, vaak na een eerdere relatie of het overlijden van een partner, is zelfstandigheid soms precies wat mensen willen behouden.
Hoe je checkt of een latrelatie bij jullie past
Een latrelatie werkt niet als stilzwijgende default, maar als bewuste keuze die je af en toe opnieuw bespreekt. Drie vragen helpen om te checken of het nog klopt. Zien jullie elkaar genoeg om je verbonden te voelen, of wordt het excuus "we hebben het druk" een manier om elkaar te ontwijken? Nemen jullie allebei verantwoordelijkheid voor plannen, of regelt een van de twee stelselmatig de afspraken, de reisjes en het contact met elkaars familie? En het belangrijkste: is het apart wonen een keuze van jullie allebei, of houdt een van de twee stiekem vast aan een achterdeur?
Die laatste vraag is waar latrelaties vaak op stuklopen. Niet omdat afstand per definitie slecht is, maar omdat onduidelijkheid over de toekomst slijt. Een latrelatie die allebei bewust kiezen, functioneert volgens de CBS-cijfers net zo goed als samenwonen. Een latrelatie die stilzwijgend blijft hangen omdat niemand de vraag durft te stellen, is iets anders.
Wat dit betekent voor jouw eigen relatie
De cijfers zeggen niets over wat goed is voor jou persoonlijk, maar ze zetten wel een aanname op losse schroeven: dat serieus zijn over een relatie automatisch betekent dat je moet samenwonen. Volgens het CBS is 93 procent van de mensen met een partner tevreden over die relatie, en dat verschilt nauwelijks tussen latrelaties en samenwonenden. Het gaat dus niet om de vorm, maar om wat je er samen van maakt. Woon je apart en voelt dat goed, dan hoef je dat tegenover niemand te verantwoorden. Woon je samen en voelt het zwaar, dan lost een andere woonvorm dat onderliggende probleem niet vanzelf op.